Đặc san báo Đuốc Thiêng - Tiếng nói của Hội thánh Tin lành Việt Nam Paris (Pháp)





Xứ Do Thái khi Chúa Giê-xu khởi sự cộng tác - Mai Đào

Đuốc Thiêng 100, tháng 04 & 06 năm 2009


Tác-giả: Roger CARATINI
Sách: Jesus, de Bethléem à Golgotha, ấn bản 2003, nhà xuất bản L'Archipel, Paris
Trích dịch: Mai Đào
(Xem từ Đuốc Thiêng 86)

Sáng hôm sau, Marcellus trao cho Hiram một cuộn giấy đóng ấn của mình, cuộn giấy là báo cáo gởi về hoàng đế Auguste.
Báo cáo lên hoàng đế.

Thưa hoàng đế, mấy năm nay, tương quan lực lượng ở Đông phương đã thay đổi. Ở xứ Perse, có chia rẽ nội bộ, làm yếu kém triều đại Arcasides, và không thể lại có chuyện họ chiếm đất của ta như họ đã dám làm dưới thời các vua Crassus và Antoine. Thỏa ước hoà bình mà hoàng đế đã ký 16 năm trước đây với vua Phraate của họ, thì vua kế vị là Phraatace mới ký triển hạn cách đây 2 năm. Cũng không phải lo gì về phía xứ Arménie, vì họ có nội chiến không dứt. Do đó, cả hai vùng Syrie và Palestine đều không bị đe doạ nơi biên giới phía đông. Nhưng về tương lai, ta phải coi chừng các xứ Ảrập ở Sinai và Pétra, họ có thể uy hiếp biên giới phía đông xứ Judée, và biết đâu họ sẽ bắt tay với vua Perse. Bởi những lý do này, thưa hoàng đế, Rô ma cần phải kiểm soát hoàn toàn không những xứ Judée, mà luôn cả xứ Idumée, xứ Samarie, gom ba xứ này lại thành một tỉnh của Rô ma, rồi xin hoàng đế đặt một tỉnh trưởng cai trị trực tiếp tất cả những dân ở đó, không còn giữ chế độ tiểu-vương hoặc đại tiểu-vương. Vạn tuế hoàng đế. Ký tên: Marcellus Claudius Primus.

Hoàng đế Auguste không có gì vừa ý hơn. Lịnh truất phế vua Archélaus có hiệu lực mùa thu năm 759 Rô ma. Archélaus bị lưu đầy qua xứ Gaule, và sau sẽ chết ở đấy. Ba xứ Judée, Samarie, Idumée, gom thành một tỉnh của Rô ma, tổng trấn đầu tiên là Coponius.

Quyền hạn và trách nhiệm một vị tổng trấn (procurateur)

Chức "tổng trấn xứ Judée" do hoàng đế bổ nhiệm có toàn quyền về mặt dân sự và hình sự. Quan tổng trấn này đóng đô ở hải cảng Césarée (đừng lộn với thành phố Césarée Philippe, ở Syrie), đôi khi đặc biệt lên Jerusalem vào dịp các lễ lớn như lễ Pâque, khi có đông khách hành hương. Tất cả các quan chức địa phương, dân sự hoặc tôn giáo đều phải phục tùng quan tổng trấn, tổng trấn chỉ phải báo cáo về toàn quyền ở Syrie.

Tổng trấn chỉ định người giữ chức vụ thầy tế lễ cả, hoặc truất phế.Tổng trấn giữ chià khoá tháp Antonia, nơi đây cất giữ các y phục nghi-lễ lớn. Tổng trấn ấn định các thứ thuế. Thuế trực tiếp có 2 thứ: thuế điền thổ, đánh vào đất ruộng, phải nộp bằng hiện vật (lúa, bắp, v.v.); thuế thân, đánh vào mỗi người hoặc nam hoặc nữ, nam kể từ 14 tuổi, nữ kể từ 12 tuổi, người già được miễn. Và còn nhiều thứ thuế khác,hoặc trực tiếp, hoặc gián tiếp :thuế lợi tức; thuế các đàn súc vật (bò, chiên,..); thuế nhập khẩu; thuế xuất khẩu; thuế cửa khẩu (phải trả khi vô thành phố, vô hải cảng, qua cầu). Các viên chức người Rô ma lo việc thâu các thuế trực tiếp. Về thuế gián tiếp, thì cho tư nhân đảm nhiệm bằng cách đấu thầu, và chế độ này gây ra nhiều chuyện lạm dụng.

Và dĩ nhiên là tổng trấn có trách nhiệm về an ninh. Lo việc này, tổng trấn có 5 đội bộ binh, khoảng 600 người, và một đoàn kỵ binh. Tất cả khoảng 3500 quân sĩ, tuyển mộ ở Samarie, Syrie, và Césarée Philippe.

Nhìn tổng quát, thuế má dưới tay người Rô ma dễ chịu hơn là dưới thời vua Hérode. Có lịnh từ Rô ma, là tổng trấn và các viên chức phải coi trọng lòng tự ái của dân Do thái. Bởi thế mà sẽ chẳng có thể lại tái diễn chuyện Đại bàng bằng vàng, và cuộc thảm sát tiếp theo đó. Các đồng tiền lưu hành trong xứ, có mang tên hoàng đế nhưng không có hình hoàng đế, để hiệp với luật Môi se. Các đoàn quân Rô ma đến công tác ở Jerusalem sẽ không đem theo cờ biển của quân đoàn, phải để lại ở Césarée trước khi đi.

Marcellus quan sát và cũng góp phần trong việc thay đổi chính sách này. Chuyện thay đổi rất mau, chỉ trong khoảng 2 tháng kể từ khi y gởi báo cáo về hoàng đế, tổng trấn Coponius thiết lập nhân viên và công chức ở Césarée; để thi hành ý định của hoàng đế, y triệu tập về Césarée các đại diện của Công hội Sandhérin ở Jerusalem, các lãnh-tụ của các gia đình lớn Do thái, nhờ họ giúp phổ biến chính sách mới.

Phái zélotes nổi loạn.

Cuối năm 759 Rô ma này, Marcellus chứng kiến cuộc nổi loạn cuả phái zélotes. (Nhắc lại lịch sử: Cuộc nổi loạn trước xẩy ra đã gần 2 thế kỷ, vào năm 180 T.C., do gia đình thầy tế lễ Mattathias Maccabée cầm đầu, chống lại vua grec Antiochos Epiphane).
Nay thành lập tỉnh mới của Rô ma, gồm xứ Judée, xứ Samarie, xứ Idumée, vậy phải kiểm tra dân số trong tỉnh, cũng như các khả năng kinh tế. Trên lý thuyết, thì đôn đốc việc kiểm tra này thuộc về tay tổng trấn, nhưng Coponius mới được bổ nhiệm, chưa thạo việc, nên trao cho quan toàn quyền Sibinus, người kế vị Quirinius (Qui-ri-ni-u) là kẻ đã ra lịnh kiểm tra dân số 9 năm về trước (Lu-ca 2).

Dân Do thái phản đối cuộc kiểm tra mới này. Mới bị kiểm tra cách đây có 9 năm, nay lại kiểm tra, họ sợ bị rắc rối về mặt chính trị, và phải đóng thuế nhiều thêm, nhưng sợ nhứt là bị bắt đi làm nô lệ.Thầy tế lễ cả Joazar khuyên họ đừng chống lại, cứ tham gia kiểm tra đi, sau sẽ hay. Tuy nhiên ở vùng Gaulanitide (hiện nay là vùng Golan, nằm giữa xứ Syrie và xứ Israel), trong thành phố Gamala, có anh Judas, biệt danh là Judas Galiléen (Judas người Galilê), cùng với một người Pha-ri-si tên là Sadduq, hai anh này lập nên phái zélotes, khích động dân chúng chống lại việc kiểm tra, viện lẽ là đây chỉ là cuộc trá hình để đưa dân Do thái vào vòng nô lệ. Cuộc nổi loạn bùng lên mạnh mẽ trong khắp xứ, ta khó tưởng tượng nó gây rối loạn đến cỡ nào. Tất cả mọi nơi trong xứ có giết người, cướp phá, tố cáo nhau, không loại trừ ai. Dưới danh nghĩa bảo vệ tự do, người ta cướp của lẫn nhau, bất kể là của bạn hay thù; người ta giết những kẻ giầu, đổ tội cho họ là tay sai của chính quyền Rô ma; người ta tố cáo nhau để được lãnh tiền thưởng, không có gì ngăn cản được, kể cả nạn đói kém đang hoành hành, cuộc nội chiến này lan đến cả Đền thờ ở Jerusalem.

Dư luận dân chúng ra sao về phái zélotes? Nạn nhân của phái này hầu hết là những người Do thái trong giới lãnh đạo, bị phái này tố cáo là "hợp tác" với Rô ma. Phái zélotes dùng dao găm giết những người này ngay cả giữa đông công chúng. Dĩ nhiên là phái zélotes bị những người giầu và người Do thái bảo thủ phản đối, dân chúng kêu họ là "kẻ cướp" (bandits), là "kẻ giết người" (sicaires, assassins), nếu là thời nay thì kêu là "quân khủng bố" (terroristes). Quân lính Rô ma tìm diệt trừ họ nhưng cuộc rối loạn zélotes cứ kéo dài suốt cả năm 759 Rô ma, qua đầu năm sau nữa, làm mọi người lo ngại, tất cả mọi giới, từ các nhà cầm quyền Do thái cũng như Rô ma, cả đến hoàng đế Auguste nữa, vì tổng trấn thường xuyên gởi báo cáo về (Chi tiết về cuộc nổi loạn của zélotes được kể đầy đủ trong cuốn "Lịch sử dân Do thái" (histoire des Juifs), tác giả Flavius Josèphe, tập 17, chương 8).

Lý do cuộc nổi loạn, theo Pompilius.

Marcellus cũng rất quan tâm theo dõi để tìm hiểu cuộc nổi loạn zélotes, đi thảo luận với nhiều giới chức Rô ma và Do thái ở Césarée, trong số này có một sĩ quan Rô ma già, tên là Pompilius. Anh này đã từng tham gia tất cả mọi chiến trường ở Trung Đông, nay nghỉ hưu ở xứ Do thái. Marcellus tâm sự với Hiram: "Anh Pompilius thật đặc biệt, không biết anh ta học với ai, mà anh ta biết hết mọi chuyện, cả về xứ Phénicie, xứ Syrie, và xứ Palestine".

Anh chiến sĩ già này nói với Marcellus:

-Nếu quan muốn hiểu, thì cuộc nổi loạn zélotes có một điều bí mật.., tôi không biết là điều gì.

-Nói đi Pompilius, tôi cũng chẳng biết vì đâu mà khi không nổi lên cuộc chống đối dữ dằn như thế.

-Ai cũng biết rằng cầm đầu là anh Judas ở Gamala, không biết từ đâu tới, anh ta xúi giục mọi người chống lại việc nộp thuế. Khi anh ta đưa lời kêu gọi ở Gamala, tôi cũng ở đó, tôi nghe hết từ đầu đến cuối.

-Luận điệu của y là thế nào?

-Chỉ có một luận điệu, nhưng y luôn luôn lặp lại bằng nhiều cách khác nhau. Y trách dân chúng rằng chúng ta chỉ có một thầy, là Đức Chúa Trời, tại sao chúng ta lại đi chịu phục thầy mới là người Rô ma, họ cũng là người hay chết như nhau. Suốt một tiếng đồng hồ, y cổ động dân chúng đừng đóng thuế cho người Rô ma nữa, bởi vì chịu phục quan tổng trấn, là chịu phục một người, là chấp nhận người ấy là thầy mình, làm thế là phạm thượng. Judas chẳng phải khơi lên cuộc cách mạng vì lý do tiền bạc, nhưng cách mạng vì lý do tôn giáo.

-Vậy anh có tin rằng dân chúng ở Gamala, cũng như ở Jerusalem, sẽ theo Judas đến cùng không?

-Tôi quan sát thể thức hành động của Judas và của Sadduq, thấy như kiểu những đảng cướp đại lộ, không thương xót gì ai hết, không tha ai hết. Và tôi nghĩ rằng hai anh này, nhứt là Judas, sẽ có thể động viên được phần lớn dân chúng Do thái, nhứt là những người nghèo khó, khốn cùng, tất cả những người không có gì mà sợ mất, và tôi nghĩ rằng xứ Judée chỉ có thể hoà bình trở lại một khi đã tiêu diệt hết bọn khủng bố này.

-Trong hoàn cảnh hiện nay thì chắc chắn anh có lý, nhưng tôi tin rắng trong tương lai gần sẽ xẩy ra nhiều điều làm chúng ta kinh ngạc, cả cho người Rô ma cũng như người Do thái. Hiện nay trong xứ Judée, chắc là có những chuyện thối nát, có quá nhiều bất công, quá nhiều kẻ nghèo khổ, kẻ bất hạnh, …

-Cũng như mọi nơi khác, vậy thôi.

-Đúng thế, cũng như mọi nơi khác trong đế quốc Rô ma. Những người zélotes hành động tàn bạo như thế, có thể họ làm bậy, nhưng cuộc nổi loạn của họ là dấu hiệu về xã hội chúng ta đang mất quân bình nặng nề, các thần ở Olympe, hay là Đức Yahvé cũng chẳng có cách nào chữa. Các thầy tế lễ bảo dân Do thái "hãy tuân theo luật Môi-se", bởi vì đấy là Luật của Đức Chúa Trời. Hoàng đế bảo chúng ta "hãy tuân theo luật Rô ma", bởi vì luật này bảo vệ trật tự công cộng, bảo vệ tài sản tư nhân. Nay những lời dạy bảo trên đây chẳng đủ cho ai hết, và mọi người đang cần được lời dạy khác.

-Marcellus, anh có lý, nhưng dầu tôi là cựu chiến binh, tôi chẳng tin raăng lời dạy khác này sẽ ra từ lưỡi kiếm của một quân nhân, hay là từ lưỡi dao của một anh zélote.

-A, tôi hiểu anh, anh muốn theo lời dạy của Socrate xưa kia.

-Lời Socrate áp dụng được trong khung cảnh thời đó, xã hội của người grec đóng khung trong thành phố của mình. Nhưng ngày nay, chúng ta đều là công dân của một đế quốc toàn cầu. Và trong vùng Palestine, cái vùng nhỏ xíu trên trái đất này, rất nhiều người hy vọng sẽ được nghe Lời mới, Lời dạy mới, đặt căn bản không phải trên võ lực và đàn áp, nhưng trên tình yêu thương hết mọi người, lời này sẽ tới do Đấng Mê-si-a.

-Pompilius, anh tưởng tượng Đấng Mê-si-a ra sao?

-Như một anh zélote, nhưng không có dao để đâm ai, không có hận thù ai, do Đức Chúa Trời đầy yêu thương sai đến.

Mới có khoảng 4 tháng từ khi Marcellus trở lại Jerusalem, mà đã có bao nhiêu sự cố quan trọng xẩy ra, làm cho Marcellus quên cả Rô ma, quên cả căn phòng êm ái lịch sự của mình trong lâu đài hoàng đế. Nào là những người Do thái chẳng biết khôn hay dại, chỉ vì cớ một thần tượng vô tích sự, tỉ như con Đại bàng bằng vàng. mà đi giết người khác hoặc bị người khác giết. 



Đuốc Thiêng 100

01 Thiên đàng - ĐTPÂ
02 Hát nói: Ngày phán xét - Trần Nguyên Lam Bửu
03 Chúa Giê-xu chịu thương khó - Quyền Linh
04 "Các ngươi phải yêu nhau" - H4
05 Thơ: Cảm tạ Chúa Giê-xu - Linh Quyền
06 Áp-ra-ham theo lời Chúa gọi - Mục sư Trần Hữu Thành
07 Tiểu sử Thánh ca - Fanyia
08 Thơ: Lời Chúa - Đức Huy
09 Đời chẳng ai ngờ - Vinh Bằng
10 Thơ: Hè về - Đức Huy
11 Đọc "Biển rộng hai vai" của Lữ Thành Kiến - Nguyễn Đình Bùi Thị
12 Quanh ta ngậm ngùi - Bà Lê Văn Bắc
13 Giêrusalem, 4000 năm lịch sử - Lạc Hồ
14 Xứ Do Thái khi Chúa Jêsus khởi sự công tác - Mai Đào
15 Đuốc Thiêng - Người bạn đồng hành đáng yêu - Bình Tú Ngọc
16 Vài nét về Hội Đồng Giáo Hạt Pháp lần thứ 21 - TĐTN Trương Đức Huy
17 Tin Tức - Vinh Bằng